Kwetsbaar…

Column Optimale Mondzorg in Napa, weekendbijlage Amigoe

Kwetsbaar,

Naar verwachting van het Centraal Buro van Statistiek zal niet enkel het aantal ouderen op Curaҫao in 2050 verdubbeld zijn, ook zal de groep ouderen met een leeftijd van boven de 80 jaar toenemen. Hiermee groeit de groep ouderen met medisch  complexe problemen, zoals bijvoorbeeld chronische aandoeningen en het gebruik van meerdere medicijnen tegelijk (polyfarmacie). Bassaal gezien zal maar liefst 1 op de 5 mensen  een vorm van dementie krijgen en door de algemene vergrijzing zal het aantal mensen met dementie in de toekomst dan ook toenemen. Kwetsbare patiënten zijn die mensen, die lichamelijk of geestelijk, niet in staat zijn zichzelf te beschermen, voor zichzelf te zorgen en afhankelijk zijn van mantelzorgers of zorgprofessionals. Deze groep patiënten hebben een verhoogd riscio op verwaarlozing, ondervoeding, vallen en op het mogelijk oplopen van infecties door slechte verzorging. Bij kwetsbare patiënten en mensen met dementie komen relatief vaak mondproblemen voor. Zij hebben aangepaste mondzorg nodig.

Door verbeterde zorg worden de meeste mensen tegenwoordig ouder dan vroeger en behoudt men langer het natuurlijke gebit, mogelijk met ingewikkelde restauratieve voorzieningen zoals implataten, kronen en/of partiële prothese. Als een oudere persoon de tandarts/mondhygiënist niet meer bezoekt of zelf het gebit niet meer optimaal verzorgt, is dat te duiden als een kenmerk van kwetsbaarheid. Uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen blijkt dat bij een afnemende zelfredzaamheid van ouderen er minder zorg voor het gebit is. De mondgezondheid gaat al achteruit op het moment dat (kwetsbare) ouderen nog thuis wonen. Ook blijkt dat van 72 procent van alle nieuwe verpleeghuisbewoners de mondhygiëne en gebitsstatus matig tot slecht is.

De zorgprofessional en mantelzorger hebben een belangrijke taak in het signaleren van problemen in de mond van de patient en bij het uitvoeren van de dagelijkse mondverzorging. Pijn in de mond is een belangrijke aanwijzing voor een probleem met de mondgezondheid. Pijn kan wijzen op ontstekingen als caries, tandvleesproblemen en problemen met de slijmvliezen (b.v een wondje veroozaakt door een afgebroken tand/kies of irritatie door medicijngebruik). Bij iemand die een gebitsprothese draagt kan de druk van de prothese pijn veroorzaken. Door taal- en spraakproblemen kunnen mensen met dementie pijn niet duidelijk meer aangeven of uiten aan mantelzorgers en zorgverleners. Het is daarom belangrijk om ook op non-verbale signalen te letten die mogelijk een signaal zijn van pijnklachten, zoals: met de vingers in de mond zitten, veranderd gedrag bij eten en drinken en het niet meer dragen van de gebitsprothese. Een slecht ruikende adem kan ook duiden op een probleem met de mondgezondheid. Doordat een probleem in de mond of pijn niet tijdig herkend wordt, blijven klachten onbehandeld en wordt de kwaliteit van leven mogelijk negatief beïnvloed. Patiënten hebben zo onnodig pijn en moeite met kauwen met als gevolg slechte voedingsopname en vormen mogelijke infecties een risico voor hun algehele gezondheid. Longontsteking is de meest voorkomende infectie in verpleeghuizen en belangrijkste doodsoorzaak bij patienten van 65 jaar en ouder (El-Solh et al., 2004). Een op de tien verpleeghuispatienten overlijdt aan een longontsteking die het gevolg is van een bacteriële infectie door een bacterie die in de ongezonde mond aanwezig is(Welte et al., 2012). Aspiratiepneumonie is een longontsteking die ontstaat door het inademen van vreemd materiaal na verslikken, zoals voedselresten, speeksel, bacteriën of een combinatie hiervan. Een cognitieve stoornis, beroerte of andere aandoeningen die verslikken bevorderen, zijn de belangrijkste risicofactoren voor het inademen van vreemd materiaal (van der Maarel-Wierink, et al., 2011). Patiënten op “Intensive Care”-afdelingen hebben ook een verhoogd risico op het krijgen van longontsteking/aspiratiepneumonie, ongeacht hun leeftijd (Scannapieco et al., 2003). Verschillende onderzoeken tonen aan dat het verbeteren van de mondhygiëne en reiniging van de gebitsprothese de kans op longontsteking verlagen. Hulp van de mondzorgprofessional bij het uitvoeren van optimale mondzorg lijkt voor kwetsbare patiënten zoals ouderen en “Intensive Care”-patiënten dan ook essentieel om het risico op een longontsteking te verminderen.

Het kan lastig zijn, emotioneel of fysiek, om bij iemand anders de mond te verzorgen, vooral als iemand dat niet gewend is. Uit onderzoek gehouden onder 22 verpleegkundigen (Wardh, et al., 2000) bleek dat de kwaliteit van de mondzorg grotendeels afhankelijk is van de medewerking van de (oudere) patiënt. Patiënten waren niet altijd bereid om gebitsprothese uit te nemen en het schoonmaken van de gebitsprothese werd ervaren als “een weerzinwekkende activiteit”. Sommige verpleegkundige vragen zichzelf af of het wel ethisch is om mondzorg af te dwingen wanneer een (oudere) patiënt deze zorg weigert. Het is belangrijk om binnen de opleiding van verzorgenden, verpleegkundigen, verpleeghuisartsen/geriaters en medewerkers op de IC voldoende aandacht aan de orale problematiek te geven, zodat zij vroegtijdig een mondprobleem kunnen onderkennen en zonodig adequate hulp van mondzorgprofessionals kunnen inroepen.

De mondhygienist geeft een persoonlijk en adequaat advies voor optimale mondzorg voor elke levensfase.

Op onderstaande websites vindt u meer informatie en videos over mondverzorging bij kwetsbare ouderen.

http://www.knmt.nl     (richtlijn mondzorg voor zorgafhankelijke clienten)

www.zorgvoorbeter.nl

www.ivorenkruis.nl/(h)Oud-de-mond-gezond.html

www.demondnietvergeten.nl